 Sau khi tiêm phòng, các bậc phụ huynh cần để ý các miêu tả bất thường của trẻ
(Ảnh minh họa)
Sốc phản vệ là gì?
Theo định nghĩa chuyên môn, sốc phản vệ là tình trạng lâm sàng xuất hiện đột ngột do hậu quả của sự phối hợp kháng nguyên với các thành phần miễn nhiễm IgE trên bề mặt tế bào ưa kiềm và các đại thực bào gây giải phóng các chất như histamin, leukotrienes và các hóa chất trung gian khác. Hậu quả của tình trạng này là tăng tính thấm thành mạch, giãn mạch, co thắt các cơ trơn tiêu hóa, hô hấp gây ra bệnh cảnh lâm sàng của sốc phản vệ. Sốc phản vệ có tiên lượng tử vong rất cao. Còn nếu nói theo lối dân dã thì sốc phản vệ là tình trạng dị ứng toàn thân cấp tính. Khi có một chất lạ thâm nhập cơ thể, thí dụ như vaccine, nếu thân không bằng lòng nó sẽ huy động tuốt tuột thân thể chống lại gây ra tình trạng dị ứng và nếu chất lạ xâm nhập nhanh vào máu sẽ gây ra tình trạng cấp tính. Độ nặng của sốc phụ thuộc vào mức độ mẫn cảm của từng cá thể, số lượng và tốc độ thu nạp các kháng nguyên. Ngoại giả chừng độ nặng của sốc phản vệ còn phụ thuộc vào thời gian và thái độ xử trí đúng. Nhà bác học Richer (1850-1935) là người tìm ra cơ chế của sốc phản vệ và được tặng thưởng giải Nobel năm 1913.
Trong trường hợp 3 trẻ mỏ tử vong sau khi tiêm vaccine viêm gan B, sau khi loại trừ khả năng bệnh lý, Bộ Y tế đã công nhận các trẻ tử vong do sốc phản vệ, nghĩa là xác nhận vaccine viêm gan B là kháng nguyên, là chất gây ra sốc phản vệ. Bởi thế Bộ Y tế phải gửi mẫu lô vaccine này đến những phòng thí nghiệm hàng đầu thế giới để kiểm nghiệm tìm kháng nguyên gây ra sốc phản vệ.
Triệu chứng và phác đồ cấp cứu
Ngay sau khi xúc tiếp với kháng nguyên, bệnh nhân có cảm giác kì dị (phấp phỏng, hốt hoảng, sợ hãi…), tiếp đó có các mô tả sau: Mẩn ngứa, ban đỏ, mày đay,phù Quincke. Mạch nhanh nhỏ khó bắt, huyết áp tụt có khi không đo được. Thở dốc kiểu hen, nghẹt thở; Đau quặn bụng, đi ngoài, tiểu tiện không tự chủ; Đau đầu, chóng mặt, thỉnh thoảng hôn mê; Choáng váng, vật vã, giẫy giụa, co giật. Dị ứng cấp tính được chia làm 4 mức độ: Độ 1: sốt, đỏ da toàn thân, nổi mề đay: Độ 2: Buồn nôn, nhịp tim nhanh, tụt huyết áp, khó thở. Độ 3: Sốc, co thắt phế quản. Độ 4: Ngừng tim, ngưng thở .
Các triệu chứng trên xuất hiện đột ngột trong vòng vài phút sau khi xúc tiếp với chất lạ, đối với sốc phản vệ do phản ứng thuốc hay tiêm vaccine dưới 5 phút nếu tiêm tĩnh mạch, từ 5-20 phút nếu tiêm bắp, 30 phút nếu qua đường uống. Vì vậy sốc phản vệ được quy định là cấp cứu tại chỗ, tức thị ngay tức khắc. Bộ Y tế cũng quy định khi tiêm vaccine phải chuẩn bị sẵn túi cấp cứu chống sốc phản vệ.
Theo phác đồ cấp cứu sốc phản vệ của Bộ Y tế quy định tại Thông tư 08/1999/BYT: Ngay sau khi phát hiện bệnh nhân sốc phản vệ, đặt bệnh nhân nằm tại chỗ, ngừng ngay đường tiếp xúc với kháng nguyên, tiêm Adrenaline theo các mức độ sốc phản vệ. Cùng với việc tiêm thuốc cần xử lý triệu chứng như xử lý suy hô hấp bằng cách cho thở ô xy, đặt nội khí quản… tùy khả năng, thiết lập đường truyền tĩnh mạch để nguy cấp đưa các loại thuốc vào cơ thể. Tuy nhiên phác đồ từ năm 1999 chủ yếu vẫn dùng Adrenaline. Gần đây do có nhiều tiến bộ kỹ thuật; tại bệnh viện Bạch Mai đã sử dụng nhiều phác đồ hiệu quả, cứu sống nhiều bệnh nhân sốc phản vệ. Những phác đồ mới sử dụng các loại thuốc như: Epinephrin, các corticoid và các thuốc kháng histamine…
Sốc phản vệ xảy ra rất nhanh, tính bằng phút bằng giây. Phải có sẵn hộp chống sốc phản vệ, kiểm tra bộc trực, không để thuốc hỏng hóc, đặc biệt là loại có chỉ định thắt, trước hết như epinephrin. Cần biết rõ triệu chứng sốc phản vệ để phát hiện sớm, xử lý kịp thời. Riêng điều dưỡng viên, người trực tiếp xử lý thì phải thành thạo. Không chuẩn bị sẵn sàng, xử lý chậm trễ, thao tác lóng cóng... Sẽ dẫn đến tử vong.
Nguyễn Việt
|
