Các Phòng GD không quan tâm nắm bắt danh sách HS tốt nghiệp THCS không đủ điều kiện vào lớp 10, không hướng nghiệp tuyển sinh các em có nhu cầu học nghề. Các em tốt nghiệp lớp 12 cũng vậy, trượt ĐH cũng không được ai hướng nghiệp vào trường nghề. Có trường dạy cấp tập cho học sinh cuối cấp các môn điện, điện tử, tin học, cơ khí, đan, thêu, may, nấu bếp. Quan trọng là làm hỏng cách nghĩ của HS về nghề nghiệp. Ở nhiều trường, việc phụ huynh HS bỏ tiền mua chứng chỉ học nghề loại giỏi, khá với giá 1 - 1,5 triệu đồng/người khá phổ biến vì kèm theo đó, các em sẽ được cộng từ 1 - 2 điểm tốt nghiệp cuối cấp THCS.
Cũng không đề đạt ham mê học nghề của HS. Đó cũng là một trong những tiêu chí chính để đánh giá xếp loại HS. Thanh Như. Điều này gây nên sự hoang toàng không nhỏ về thời gian của thầy trò, hoài của phụ huynh và ngân sách quốc gia. Một khi đã mua được chứng chỉ nghề thì học nghề bị xem như thường có, chứ không bằng được một môn học phụ. Ai không có tiền mua chứng chỉ đành học nghề "cho xong”, cốt có điểm đối phó chứ không có ý "hướng nghiệp” hay "trang bị nghề”.
Chỉ tiêu này tuy thấp hơn mùa tuyển sinh trước, nhưng thực tại việc tuyển sinh càng ngày càng khó hơn. Bộ GD&ĐT nên bỏ chủ trương cộng điểm khuyến khích vì chứng chỉ thi nghề lâu nay không phản ánh đúng chất lượng học tập của HS.
Nó cũng cố nhiên như chỉ cần dạo một vòng trên mạng đã có thể thấy nhiều trang lăng xê công khai rao bán mua chứng chỉ tiếng Anh. Học nghề cứ đà "thủng” kiểu này, hình chóp ngược thừa thầy thiếu thợ, thầy yếu thợ thiếu, sẽ còn báo động dài dài.
Sự điêu trá trong học nghề ở phổ quát bấy lâu cũng là lý do khiến nhiều trường nghề dù luôn rộng cửa đón học viên, nhưng nhiều năm qua không tuyển đủ chỉ tiêu tuyển sinh.
Ấy là vì học nghề đang bị "thủng từ đáy”, từ những ngày đầu hoạt động hướng nghiệp cho HS lớp 8 nó đã mang tính hình thức. Các bậc phụ huynh sẵn sàng "đầu tư” một triệu đến triệu rưỡi cho con kiếm chứng chỉ khá giỏi môn nghề không vì lý do nào khác ngoài việc kiếm trước một vài điểm cho "chắc ăn” trong kỳ thi tốt nghiệp sẽ đến.
Khi gần đến mùa thi, chỉ cốt để có chứng chỉ cộng điểm.
Vì HS thường chẳng thể học nghề mình thích mà phải theo số đông, khi thầy dạy nghề thiếu, hồ hết kiêm nhiệm, chưa kể học chay là chính. Việc trả giá bán - mua thường được giáo viên công khai với phụ huynh tại buổi họp đầu năm, hoặc nói qua học sinh một cách kín đáo sau đó. Ngành GD&ĐT chưa có động thái gì hăng hái để trả việc dạy nghề ở phổ quát về đúng vị trí, bản chất của nó. Bất chấp lãnh đạo nhiều Sở rất biết thụ động này và nhiều lần "dọa” sẽ thẩm tra thanh tra, mọi chuyện đi đêm chứng chỉ nghề vẫn đâu vào đấy nhiều năm nay.
Quá hiếm việc lãnh đạo Bộ, Sở thẩm tra đột xuất, bị động, vì vậy ai cũng biết, mà ai cũng vờ như thường biết! Việc tổ chức thi nghề lại dễ dãi nên tỷ lệ HS vượt qua kỳ thi nghề và có giấy chứng chỉ nghề của các trường thường đạt từ 99 - 100%.
Tổng cục Dạy nghề (Bộ LĐTB&XH) cho biết: Chỉ tiêu tuyển sinh khối các trường nghề năm nay là 1,5 triệu học viên sơ cấp, trung cấp và cao đẳng nghề.
